Bình luận mở rộng – Góc nhìn đa chiều
Moskva, 1966 – Khi cuộc đối đầu Đông – Tây đang ở đỉnh điểm, Liên Xô bất ngờ đưa vào thử nghiệm một cỗ máy khổng lồ, thứ mà phương Tây chưa từng hình dung: ekranoplan, hay còn gọi bằng cái tên đầy bí ẩn do NATO đặt, “Caspian Sea Monster” – Quái vật biển Caspian.
Không đơn thuần là phương tiện bay hay tàu chiến, ekranoplan là minh chứng cho tư duy sáng tạo vượt khuôn khổ truyền thống. Nó thể hiện khát vọng chinh phục đại dương và bầu trời của người Nga, đồng thời là lời thách thức gửi tới các đối thủ phương Tây.
Nhìn lại hành trình của ekranoplan, ta không khỏi khâm phục tinh thần tiên phong và ý chí vượt khó của các nhà khoa học Liên Xô thời bấy giờ. Mỗi thử nghiệm, mỗi thất bại đều trở thành bệ phóng cho những sáng kiến mới, góp phần làm giàu kho tàng tri thức nhân loại. Dù “quái vật biển” chỉ còn là di tích giữa làn sóng đổi thay, nó vẫn nhắc nhở chúng ta về khao khát vươn tới những chân trời chưa ai đặt chân, giống như câu tục ngữ: “Có chí thì nên.” Sự hiện diện của ekranoplan trong lịch sử quân sự thế giới là minh chứng cho sức mạnh của khát vọng chinh phục và đổi mới không ngừng.
“Quái vật lai” – Đột phá công nghệ vượt thời đại
Ekranoplan hoạt động dựa trên hiệu ứng mặt đất (ground effect) – một hiện tượng khí động học cho phép phương tiện bay lướt sát mặt nước, chỉ cách vài mét, nhờ đó giảm lực cản và tăng hiệu suất hoạt động. Nhờ ứng dụng hiện tượng này, ekranoplan có thể đạt tốc độ lên tới 500 km/h – nhanh hơn đa số tàu chiến nhưng vẫn mang tải trọng tương đương tàu vận tải lớn.
Phiên bản thử nghiệm nổi bật nhất – “Quái vật biển Caspian” – dài trên 90 mét, nặng gần 500 tấn, được trang bị 10 động cơ phản lực mạnh mẽ, sẵn sàng mang theo các loại tên lửa chống hạm cỡ lớn.
- Khó bị radar phát hiện vì bay sát mặt nước, nằm ngoài tầm quét thông thường.
- Mang theo vũ khí hạng nặng – đặc biệt là tên lửa chống hạm, giúp tăng sức mạnh tấn công.
- Tốc độ tiếp cận mục tiêu vượt trội so với tàu chiến truyền thống.
- Khả năng tấn công bất ngờ vào hạm đội đối phương, tạo lợi thế chiến lược lớn.
Nếu được triển khai đại trà, ekranoplan có thể tạo ra bước ngoặt về cán cân hải quân toàn cầu – điều khiến các nước phương Tây không khỏi lo lắng.
Thành công và thất bại của ekranoplan cũng nhắc nhở chúng ta rằng, trong hành trình chinh phục công nghệ, không có con đường nào trải đầy hoa hồng. Với mỗi bước tiến, các nhà khoa học phải chấp nhận mạo hiểm – dám vượt qua lối mòn để khai phá những miền đất mới, dù đôi khi phải trả giá bằng những dự án chưa kịp “đơm hoa kết trái”. Chính sự dũng cảm đó đã góp phần tạo nên những trang sử hào hùng, truyền cảm hứng cho thế hệ sau tiếp tục theo đuổi những đỉnh cao mới, như câu nói “thất bại là mẹ thành công”, luôn thôi thúc con người không ngừng vươn lên và làm chủ tương lai.
Những thách thức lớn ngăn trở “Quái vật biển”
Dù sở hữu tiềm năng quân sự ấn tượng, ekranoplan lại phải đối mặt với nhiều rào cản khó vượt qua:
- Khả năng vận hành hạn chế khi gặp sóng lớn, dễ mất kiểm soát.
- Tiêu tốn lượng nhiên liệu khổng lồ, khiến chi phí vận hành vượt xa dự tính.
- Yêu cầu phi công có trình độ kỹ thuật đặc biệt, không dễ đào tạo đại trà.
- Chi phí bảo trì và vận hành cao, phức tạp về kỹ thuật.
- Không phù hợp với chiến lược quân sự mới sau thập niên 1980, khi vũ khí công nghệ cao và tàu ngầm lên ngôi.
Khi Liên Xô tan rã, chương trình ekranoplan bị gián đoạn, nhiều nguyên mẫu bị bỏ lại, trở thành biểu tượng của một thời kỳ sáng tạo táo bạo nhưng đầy rủi ro. Những chiếc “quái vật biển” này hiện vẫn còn nằm im lìm bên bờ biển Caspian, nhắc nhở về một chương lịch sử đặc biệt.
Phương Tây và nỗi ám ảnh màn công nghệ bí ẩn
Năm 1967, khi vệ tinh do thám Mỹ lần đầu ghi nhận hình ảnh ekranoplan, Lầu Năm Góc đã thực sự hoang mang. Một vật thể khổng lồ, dài hơn cả Boeing 747, đang lướt sát mặt biển với tốc độ kinh ngạc. Không ai biết đó là gì, không ai đoán được sức mạnh tiềm ẩn phía sau, và từ đó ekranoplan trở thành tâm điểm của nhiều giả thuyết, tranh luận và nỗi lo cho giới quân sự phương Tây suốt nhiều năm.
Góc nhìn mở rộng: Ekranoplan – di sản công nghệ, cảm hứng cho tương lai?
Mặc dù không đạt được những thành công chiến lược như kỳ vọng, ekranoplan vẫn là nguồn cảm hứng cho giới khoa học và quân sự toàn cầu. Các quốc gia như Trung Quốc, Mỹ và thậm chí Nga hiện nay vẫn nghiên cứu các biến thể mới của phương tiện bay hiệu ứng mặt đất, ứng dụng vào vận tải, cứu hộ hoặc tuần tra biển.
Câu chuyện về ekranoplan là bài học về giới hạn và khả năng của công nghệ: dám nghĩ, dám thử, nhưng cũng cần biết thích nghi với thực tiễn. Quái vật biển Caspian đã lùi vào quá khứ, song những ý tưởng đột phá mà nó khơi gợi vẫn còn nguyên giá trị cho thế hệ kỹ sư, nhà quân sự hiện đại.
